در حرفهای صوفیان بارها درباره عرفان نظری شنیدهایم. منظور از عرفان نظری چیست؟
برخی صاحبنظران از دو مقولۀ «عرفان نظری» و «عرفان عملی» سخن گفتهاند، اما آن-ها در تعریف این دو اصطلاح از معیارهای یکسانی استفاده نکردهاند و همین موجب سردرگمی جویندگان میشود. این دوگانه در ادوار اولیۀ تصوف کمتر مطرح میشد و مخصوصا بعد از قرن هفتم هجری مورد توجه قرار گرفت. در این قرن بود که عالمان صوفی، برخلاف اسلاف خود که معمولا با متافیزیک میانهای نداشتند، گنجاندن تعابیر فلسفی و مابعد الطبیعی را در تعلیمات و نوشتجات خود آغاز کردند. در این میان، مابعد الطبیعه، الهیات، کیهانشناسی و روانشناسیِ محییالدین ابن عربی، که در آن عهد تازگی داشت، بیش از دیگران جهان تصوف را تحت تأثیر قرار داد. برای تمییز رویکردهایی از این دست، آنها را ذیل عنوان «عرفان نظری» طبقهبندی کردهاند. متون عرفان نظری درباره چیستی و چگونگی آفرینش، جهانهای گوناگون، انسان و باطن او، آناتومی معنوی انسان و سلسله مراتب اولیای خدا، معنای خوشبختی و موضوعاتی ذهنی و انتزاعی از این دست بحث میکنند.
ادامه مطلب ...یکی از موضوعاتی که افراد مختلف به زبانها و بیانهای گوناگونی از من میپرسند این بوده است که با توجه به حضور طولانی و ارتباط نزدیکی که با صوفیان داشتهام آنها را چگونه ارزیابی میکنم. برای این دوستانم مهم است که بدانند آیا ادعاهای صوفیان درباره خودشان و درباره تأثیر سیر و سلوک در انسانسازی و کمال بشری و رفع ضعف و نقصهای شخصیتی و غلبه بر عیبها و کاستیهای فردی و روانی واقعی و صحیح است یا نه. به بیان دیگر پرسش آنها این است که آیا واقعاً صوفیان آدمهای بهتری هستند؟ آیا صوفیان بهترین دسته آدمها هستند؟ آیا تصوف باعث شده صوفیان آدمهای بهتری شوند؟ آیا صفات متعالی اخلاقی و انسانی در صوفیان جلوه بیشتری دارد؟ آیا واقعاً تصوف باعث شده صوفیان به کمال و وارستگی و پالودگی برسند؟
در حرفهای صوفیان بارها درباره عرفان نظری شنیدهایم. منظور شما از عرفان نظری چیست؟
علم عرفان را به دو بخش عرفان نظری و عرفان عملی تقسیم کردهاند. معمولا همه منظومهها و کتابها و خطبههای صوفیانه را در بخش عرفان نظری قرار میدهند. در عرفان نظری مسائل فلسفی و اعتقادی مطرح میشود. برخی از این متون درباره چیستی و چگونگی آفرینش، جهانهای گوناگون، انسان و باطن و اجزای انسان، معنای خوشبختی و موضوعات ذهنی و انتزاعی از این دست بحث میکنند.
عرفان عملی اما مقولهای از جنس دستورالعملها و تجربهها و توصیههایی برای طی یک مسیر و یا گذراندن دورههای مختلف سیر و سلوک است. ادامه مطلب ...
پیشتر در این صفحه دربارۀ گردشگری تصوف و نسبت آن با گردشگری معنوی، گردشگری حلال و حتی گردشگری معنوی سکولار سخن گفته بودید. موضوعی که لازم میدانم درباره آن اشارهای داشته باشم، ضرورت کتابی با موضوع راهنمای گردشگری تصوف و یا گردشگری معنوی در ایران و یا حتی در جهان است. گردشگری در شکل امروزین خود زمینهها و پیش نیازهایی را میطلبد که تدوین و انتشار کتب راهنمای مناسب یکی از آنهاست. به گمان من جا دارد کسانی تهیه راهنمای جامع گردشگری معنوی ایران را مطابق استانداردهای جهانی راهنماهای گردشگری تقبل کنند تا مورد استفاده مخاطبان ایرانی و غیر ایرانی به ویژه گردشگران جهان اسلام قرار گیرد. ادامه مطلب ...